kafein nedir

Kafein Nedir?

Kafeinin etkileri nelerdir? Kafein hangi gıdalarda bulunur? Kafein ne işe yarar?

Dünyanın en doğal ve en yaygın bileşenlerinden biri olan kafein, en çok çay, kahve ve kakao bitkilerinde bulunan doğal bir uyarıcıdır. Kafein, beyni ve merkezi sinir sistemini uyarır. İnsanlar genellikle uyanık kalmak ve enerji kazanmak için kafeine ihtiyaç duyarlar. Özellikle 19.yüzyılın sonlarına doğru kafein içeren ürünlerin satışı yayılmış, enerji içecekleri ve kahveler kafein içermesi nedeniyle tercih edilmeye başlanmıştır. 

Kafein Ne İşe Yarar?

Kafeinin başlıca kullanılma amacı tüketildiğinde genellikle daha uyanık, enerjik ve odaklanmış hissedilmesidir. Konsantrasyonu artırabilir ve zihinsel uyanıklığı teşvik eder. Bundan dolayı öğrenciler, çalışanlar ve sınavlara hazırlananlar sıklıkla kafein tüketir. Kafein, sporcular arasında da yaygın olarak kullanılır çünkü fiziksel performansı artırabilir. Kafein, yağ yakımını destekleyebilir ve dayanıklılığı artırabilir.

Metabolizmayı hızlandırması nedeniyle kilo vermek isteyenlerin tüketebileceği bir bileşendir. Yapılan bazı çalışmalar kafein tüketiminin bilişsel işlevleri artırabileceğini ve Alzheimer's gibi nörodejeneratif hastalıkların riskini azaltabileceğini öne sürmektedir; ancak unutulmamalıdır ki aşırı tüketildiğinde bazı olumsuz etkilere neden olabilir, bu nedenle dengeli bir şekilde tüketmek önemlidir.

Kafein Nasıl Çalışır?

Kafein, tüketildikten sonra hızla bağırsaklardan emilir ve kan dolaşımına karışır. Bu kan dolaşımı yoluyla taşınan kafein, karaciğerde çeşitli kimyasal değişikliklere uğrar, bu da onun farklı organ sistemlerini etkileme yeteneğini artırır. Ancak, kafeinin en belirgin etkisi beyin üzerinde görülür.

Kafein, beyindeki adenozin adlı nörotransmitterin etkilerini engelleyerek çalışır. Adenozin, gün içinde birikerek yorgunluğu artıran ve uyku isteğine yol açan bir kimyasaldır. Kafein, beyindeki adenozin reseptörlerine bağlanarak, bu reseptörleri aktive etmeden adenozin etkilerini bloke eder. Sonuç olarak, kafein uyanık kalmanıza yardımcı olur ve yorgunluğun azalmasına neden olur.

Kafein ayrıca kan dolaşımındaki adrenalini artırabilir ve dopamin ile norepinefrin gibi nörotransmitterleri beyin aktivitesini artırmak için kullanabilir. Bu kombinasyon, beyni daha fazla uyarır ve bu, uyanıklık, odaklanma ve dikkat durumlarını destekler. Kafein, beyin üzerindeki etkileri nedeniyle genellikle psikoaktif bir madde olarak adlandırılır. Ayrıca, kafein etkilerini hızla gösterme eğilimindedir.

Kafeinin Etkileri Nelerdir?

Kafeinin etkileri şunlardır:

  • Merkezi sinir sistemi üzerinde uyarıcı bir etki yapar. Bu nedenle birçok kişi kafein tükettiğinde daha uyanık hisseder, dikkati artar ve zihinsel olarak daha uyarılmış hisseder.
  • Vücuttaki adrenal bezlerin hormon üretimini uyarabilir. Bu da daha fazla enerji hissine yol açabilir. Bu nedenle kafein, fiziksel ve zihinsel enerji artışına katkı sağlar.
  • Dikkat ve odaklanma yeteneğini artırır. 
  • Sporcular arasında performans artışı elde etmek için yaygın olarak kullanılır. Kafein, kaslardaki kalsiyum kullanımını artırarak dayanıklılığı artırabilir ve yorgunluğu azaltabilir.
  • Bazal metabolizma hızını artırabilir ve bu nedenle kilo kaybını destekleyebilir.
  • Ruh hali ve duygusal durum üzerinde olumlu etkileri vardır. 
  • Bağırsak hareketlerini hızlandırabilir ve böylece sindirime yardımcı olur. 
  • Yatmadan evvel tüketilen kafein uyku kalitesini azaltır ve uykusuzluk sorununa neden olur. 

Kafein Nerelerde Bulunur?

Kafein şu gıdalarda bulunur:

  • Kahve
  • Siyah çay
  • Çikolata
  • Enerji içecekleri
  • Kola
  • Neskafe

Kahve

Kafein oranı oldukça yüksek bir içecek olan kahve,  kahve çekirdeklerinin öğütülmesi ve sıcak suyla demlenmesi sonucu elde edilen bir içecektir. Kahvedeki kafein, merkezi sinir sistemi üzerine doğrudan etki yapar ve bu da bireyin kendisini daha rahat hissetmesine neden olur. Bu nedenle birçok insan sabahları uyanık kalmak veya işte daha odaklı olmak için tercih eder.

Kahvedeki kafein oranı, kahve çekirdeklerinin türüne, kavurma derecesine, demleme yöntemine ve hazırlık şekline bağlı olarak değişebilir. Genel olarak, ortalama bir fincan (yaklaşık 240 ml) siyah kahvede bulunan kafein miktarı yaklaşık olarak 95-165 miligram arasında değişebilir. Ancak bu değerler, birçok değişkenin etkisi altında olduğu için farklı türler ve markalar için farklılık gösterebilir.

Siyah Çay

Siyah çay, çay yapraklarının oksidasyon sürecinden geçirilmesi sonucu elde edilen çay türüdür. Siyah çayda bulunan kafein oranı yeşil çay ve beyaz çaydan daha yüksektir. Siyah çayda bulunan kafein çeşitli faktörlere göre değişkenlik gösterebilir. Kafein içeriği daha düşük olması için çay daha az sürelerde demlenebilir. Ortalama olarak bir fincan (yaklaşık 240 ml) siyah çayda 40 ila 70 miligram arasında değişen oranlarda kafein bulunur. 

Çikolata

Kakao çekirdeklerinin işlenmesiyle elde edilen tatlı bir gıda olan çikolata, temel olarak kakao tozu, kakao yağı, süt tozu ve tatlandırıcı içeren bir karışımdan oluşur. Çikolatada bulunan kafein kakao oranına göre değişkenlik gösterir. Örneğin bitter çikolata, sütlü çikolataya oranla daha fazla kakao içerdiği için kafein oranı da buna uygun şekilde daha yüksek olur. Kafein çikolatanın tadını etkilemez. Çikolatadaki kafein miktarı genellikle çok düşüktür ve çikolatanın tadını çoğunlukla kafein yerine teobromin adı verilen başka bir alkaloit tarafından verilir.

Eğer kafein almanız gerekiyorsa, çikolata bu işlevi karşılamanız için işe yarayabilecek gıdalardan biri değildir. Bitter çikolatada yaklaşık olarak 100 gram başına 12-20 miligram kafein bulunurken, sütlü çikolatada bu oran 100 gram başına 2-5 miligram kafeindir. Bir diğer çikolata çeşidi olan beyaz çikolatada ise kafein yer almaz.

Enerji İçecekleri

Enerji içecekleri, içinde uyarıcı maddeler bulunan ve kişilerin enerji seviyelerini artırmayı amaçlayan içeceklerdir. Kafeinin enerji içeceklerine eklenmesinin amacı uyarıcı etki sağlama özelliğini kullanmaktır. Enerji içeceklerindeki kafein miktarı marka ve türlerine göre değişebilir. Bazı enerji içecekleri oldukça yüksek kafein içeriğine sahip olabilir ve bu nedenle kafein alımını dikkatle izlemek önemlidir. Çocuklar, gençler, hamile kadınlar ve kronik rahatsızlığı bulunan kişiler enerji içeceklerini tüketmemelidir. 

Farklı enerji içeceği markaları farklı formüllere sahip olduğu için, kafein içeriği üründen ürüne önemli ölçüde değişiklik gösterebilir. Ancak genellikle enerji içecekleri ortalama olarak 80 ila 200 miligram kafein içerebilir. Bazı özel enerji içecekleri, bu aralığın dışında daha yüksek kafein içeriğine sahip olabilir.

Kola

Kafeinin en yoğun olduğu meşrubatlardan biri olan kola, kafein, tatlandırıcılar ve karbonatlı su ile hazırlanan gazlı bir içecektir. Kafein kolaya genellikle tat, aroma ve enerji artırıcı özellikler sağlamak amacıyla eklenir. Kolanın tatlılık seviyesinin dengelediğinden dolayı içeceğin karakteristik lezzetine katkıda bulunur.

Koladaki kafein miktarı kola içeceği markasına ve türüne göre değişebilir. 355 ml’lik kutu kolalarda bulunan kafein miktarı ortalama olarak 30 ila 50 mg arasında değişebilir. Normal kolalarda olduğu gibi şekersiz ve diyet kolalarda da kafein bulunur. 

Neskafe

Bir instant kahve markası olan Neskafe’de de diğer kahveler gibi kafein bulunur. Bu tip kahvelerdeki kafein miktarı markadan markaya göre değişkenlik gösterebilir. İçerisinde yer alan kafein oranı filtre kahveye benzerdir. Genellikle bir fincan (ortalama 180-240 ml) Nescafé'de bulunan kafein miktarı yaklaşık olarak 60 ila 80 miligram arasında olabilir.

Vegan Kahvede Kafein Bulunur mu?

Vegan kahvede kafein bulunabilir. Kafein, kahve çekirdeklerinde doğal olarak bulunan bir alkaloiddir, bu nedenle kahve içeceğinin vegan veya geleneksel bir versiyonunda kafein içeriği benzer olabilir. 

Kahveyi veganlar için uygun olmaktan çıkaran bileşenler genellikle hayvansal olduğu bilinen krema ve süttür. Kafein, kahve çekirdeklerinin içerdiği bir kimyasal bileşen olduğundan, bu çekirdekler ne tür bir süt veya kremadan yapılmış olursa olsun, vegan kahvede de bulunabilir.

Veganlar için yapılmış olan kahvelerdeki kafein miktarı, tıpkı diğer kahvelerdeki ile benzer oranlardadır. Dolayısıyla, vegan bir yaşam tarzını benimseyenler, kafein tüketimlerini kontrol etmek istediklerinde vegan kahvenin içindeki kafein miktarını da dikkate almalıdır.

Kafeinin Faydaları Nelerdir?

Kafeinin faydaları şunlardır:

  • Zihinsel uyanıklığı artırabilir ve yorgunluğu azaltabilir.
  • Konsantrasyonu ve dikkati geliştirebilir.
  • Enerji seviyelerini yükseltebilir ve kişinin daha enerjik hissetmesine yardımcı olabilir.
  • Bazı araştırmalar, kafeinin hafif antidepresan etkileri olabileceğini göstermektedir.
  • Vücuda antioksidanlar sağlayabilir ve hücresel zararın önlenmesine yardımcı olabilir.
  • Metabolizmayı hızlandırabilir ve kilo kontrolüne katkıda bulunabilir.
  • Sporcuların fiziksel performansını artırabilir ve dayanıklılığı artırabilir.
  • Bazı ağrı kesici ilaçlarda, baş ağrısı tedavisine yardımcı olmak için kullanılır.

Kafeinin Zararları Nelerdir?

Kafeinin olası zararları şunlardır:

  • Uykusuzluğa neden olabilir ve uyku düzenini bozabilir.
  • Aşırı tüketildiğinde, sinirlilik, anksiyete ve sinir sistemini olumsuz etkileyebilir.
  • Yüksek miktarlarda tüketilmesi durumunda kalp çarpıntısı ve düzensiz kalp atışları gibi sorunlar görülebilir. 
  • Bazı insanlar için, fazla kafein mide rahatsızlıklarına yol açabilir.
  • Bağımlılığa yol açabilir ve kesilmesi durumunda yoksunluk belirtileri görülebilir.
  • Tansiyonu yükseltebilir. 
  • Vücuttan su kaybına neden olabilir ve dehidrasyona yol açabilir.
  • Bazı insanlarda migreni tetikleyebilir.
  • Kemik gelişimini olumsuz etkileyebilir. 
  • Hamilelik sırasında aşırı kafein tüketimi, fetüsün sağlığına zarar verebilir.

Kafein Tüketirken Nelere Dikkat Edilmeli?

Kafein tüketirken dikkat edilmesi gereken bazı önemli noktalar vardır. Her bireyin kafeine farklı bir toleransı olduğu unutulmamalıdır. Bazı insanlar daha fazla kafein tolere edebilirken, diğerleri daha hassas olabilir. Dozajınızı kendi toleransınıza göre ayarlayıp buna uygun bir kullanım miktarı belirlemeniz gerekmektedir. 

Günlük olarak 400 ila 600 mg kafein alımı birçok yetişkin için güvenli kabul edilir, ancak kişisel farklılıklar göz önüne alınmalıdır. Özellikle gece yatmadan evvel tüketilen kafein,  uyku düzeninizi bozabilir. Bu nedenle gece yatmadan evvel kafein almak önerilen bir tüketim şekli değildir. 

Kafein tüketirken tüm kafein içeren gıdaları hesaba katın. Genellikle kafeinin yalnızca kahvede bulunan bir bileşen olduğu düşünülse de çay, enerji içecekleri, çikolata ve hatta bazı ilaçlarda da bulunduğu unutulmamalıdır. Bu yüzden tüm kafein kaynakları hesaba katılmalıdır. Kafeine karşı hassasiyetiniz veya kronik sağlık sorunlarınız varsa, tüketim miktarınızı sağlık profesyonelinin tavsiyelerine göre ayarlayın.

Kafein vücuttan sıvı kaybına neden olacağı için tüketirken yeteri kadar su almaya dikkat edin. Aynı zamanda bağımlılık yaratabilen bir bileşen olduğu için tüketimi sınırlandırılmalıdır. Hamile ve emziren kadınlar ile kalp sağlığı sorunları olan bireyler kafein kullanımından uzak durmalıdır. 

Günlük İdeal Tüketilmesi Gereken Kafein Miktarı Nedir?

Her bireyin ideal kafein tüketim miktarı ve buna olan toleransı değişken olduğu için günlük alınması gereken kafein miktarı kişiden kişiye göre değişkenlik gösterebilir. Yine de genel olarak kabul edilen bir günlük dozaj vardır. Sağlıklı yetişkinler için günlük alınması gereken kafein miktarı 400 ila 600 miligram arasında olmalıdır. Bu dozajın aşımı, bazı insanlarda olumsuz etkilere neden olabilir, özellikle sinirlilik, anksiyete, uykusuzluk ve kalp çarpıntısı gibi belirtiler gösterebilir.

Yorum yaz

Bütün yorumlar paylaşılmadan önce editör kontrolünden geçmektedir

Bu site reCaptcha ile korunuyor. Ayrıca bu site için Google Gizlilik Politikası ve Hizmet Şartları geçerlidir.